18 Temmuz 2008
         

Bedenin insanlıkla ÜÇ CİLTLİK İMTİHANI

18 Haziran 2008 Evrim ALTUĞ

Rönesans'tan Aydınlanma'ya, Bedenin Tarihi 1, insanlık tarihinin hem derdi hem dermanı bedenin geçmişini Batılı bir titizlikle sorgulayan, üç ciltlik kolektif bir çalışmanın ilk halkası. Fransız Kültür Bakanlığı Ulusal Kitap Merkezi'nin listesindeki kitapta, dini, sosyal ve kültürel boyutlarıyla incelenerek büyüteç altına alınan beden politikaları, onlarca ilginç konu başlığı ve sanat tarihi ile kültür merkezlerinin bellekleri üzerinden gözler önüne serilmiş.

Yapı Kredi Yayınları (YKY), Fransız mamulü, çevirmen Saadet Özen'in özenli Türkçesiyle perçinlenmiş sağlam kültür 'tuğla'larından biriyle daha karşımızda. Rönesans'tan Aydınlanma'ya, Bedenin Tarihi 1 kitabını Alain Corbin, Jean Jacques Courtine ve Georges Vigarello ortaklaşa hazırlamışlar. Kitap, bedeni bütün görünümleriyle incelemeyi amaçlayan, üç ciltlik bir kolektif ürünün ilk halkası. Yayın, 'modern' bedenin doğuşu izinde, bu evrensel mefhumu gezegenlerin, gizli güçlerin, muska ve değerli nesnelerin etkisinden bağımsız olarak tasavvur etmeye yöneliyor. Eserin ilk cildinde, Daniel Arasse, Jean Jacques Courtine, Jacques Gelis, Nicole Pellegrin ve Rafael Mendressi ile, Sara F. Matthews-Greco ile Roy Porter gibi araştırmacı ve tarihçilerin konuya bakış açıları sıralanmış. Ortaçağ boyunca, kilise baskısı altında şekillenen bedenin Rönesans ile Aydınlanma arasındaki zaman diliminde uğradığı dönüşümleri inceleyen kitap, Fransa Kültür Bakanlığı Ulusal Kitap Merkezi işbirliğiyle yayımlanmış.

'KİTAP KALIN, ÖNSÖZÜ BOŞVER' DEME!
Kitap, gerçek bir akademik titizliğin ürünü. Dile kolay 10 bölümden oluşan kitapta, Beden, Kilise ve Kutsal konusunu Jacques Gelis dört ana başlıkla irdeliyor: Bunlar, Kurtarıcının Bedeni, Mesih'in Bedenine Katılmak, Kutsal Kalıntılar ve Bedenler, Beden İmgesindeki Dönüşümler. Ardından kitabın ikinci bölümünde Sıradan İnsanların Bedeni, Bedenin Sıradan Kullanımı başlığı, Nicole Pellegrin'in kalemiyle, sekiz alt başlıkta okurların gözleri önüne seriliyor. Bu bölümleri sırasıyla izleyen üst konu başlıkları da, bu yazıda anonslamaya oldukça uygun ve gerekli gibi: Eski Rejim Döneminde Avrupa'da Beden ve Cinsellik (Sara F. Matthews-Greicon), Egzersiz Yapmak, Oyun Oynamak (Georges Vigarello), Ruhun Aynası (Jean Jacques Courtine), Teşrih ve Anatomi (Rafael Mandressi), Beden, Sağlık ve Hastalıklar (Ray Porter, Georges Vigarello) ve Et, Zarafet, Yücelik (Daniel Arasse). Kitabın yazarlarının, bu noktada üçlü bir bakışla açtıkları önsöz sayfası, hemen girişte okura Lucien Fevbre'dan bir özdeyişin bakış çerçevesini kurguluyor: "(Bedeni tarihsel açıdan ele almak) 'somut' insanı, 'yaşayan insanı, etten kemikten insanı' yeniden kurgulamak demektir." (s.7) Yazarlar aynı önsözde, bedenin geçirdiği varoluş macerasının kaçınılmaz kurgulanmışlığının da ayırdında olduklarını okura çıtlatıyor. Yazarlar ayrıca bedenin 'ayıp' yerleri ile, 'asil' yerleri arasındaki hiyerarşi konusunda, bu çok ilginç kitabın hemen girişinde bize tariflendirmeye girişiyor. Yazarlar, yapıtın girişinde ayrıca, en az kitap kadar verimli önsözlerinde çağcıl düşünür Norbert Elias'a da bir selam yolluyorlar, kitabı tanıtabilmek ve kavramsal çerçevesini aktarabilmek uğruna: "Elias'ın da işaret ettiği gibi, kısa sürede derinlere gömülen, içselleştirilen ve özelleştirilen normlar karşısında beden bunların hem biriktiği yer, hem de bir aktördür. Ağır bir baskı sürecinin gerçekleştiği, içgüdüsellikten ve kendiliğindenlikten uzaklaşılan yerdir. Teşrifatın, görgü kurallarının, özdenetimin yaratılması uğruna bunca emek harcanması da, bunu ortaya koyar. Bu doğrultuda Batıda bedeni ilgilendiren sayısız tekniğin ve alet edevatın tarihini yazmak da mümkündür. Örneğin çatal, tükürük hokkası, çamaşır, mendil ya da su şebekesinin tarihini. Bütün bunlar, toplumsal açıdan neyin 'ayırt edici' ya da 'medeni' olduğunu yeniden tanımlayarak, utancın ve namusun sınırını değiştirmek rolünü üstlenen düzeneklerdir..." (s.10) Courbine, Courtille ve Vigarello elbette, kitabın ve üç cildin manzarasını mükemmelce ortaya koydukları bu keyifli önsözü Foucault'ya getirmeden de edemiyorlar: "Foucault'ya göre, normalleştirilmiş beden, düzeltilmiş bir bedendir. Fiziksel bağımlılık, bilinç düzeyinde de bağımlı olmayı getirmektedir. Dolayısıyla bireyleri hep daha 'uysal' ve 'yararlı' hale getirmek için yüzyıllardır geliştirilen disiplinlerin, ya da modern çağın başlarında bedenin adeta şiddetle kontrol altında tutulduğu yöntemlerin yerine, zamanla 'hesaplı bakışlar'ın kesintisiz ve daha gizli etkisini getiren o baskı anlayışının ağır ağır inşa edilişinin tarihi yazılabilir. (s.10) Kitabı tanıtım yazısının başlığı, bu noktada hiç de boşuna seçilmiş görünmüyor aslında. Bedene fiziksel değil, bir anlamda metafiziksel, engin bir tarihsel ve sosyal giriş kitabı niteliğindeki bu
çalışmanın çekirdek tümcelerinden birini ortaya koyan Georges Vigorello, koca cilde yön veren ezeli çelişkiyi şöyle aktarıyor okuruna, kendi giriş yazısında: "...Köleleşmek ya da özgürleşmek. Birbirine karışan, modern bedeni tamamen özgür bir çehreye kavuşturan iki dinamik." 100'ÜN

ÜZERİNDE RÖPRODÜKSİYON
Kitap, içerdiği okumaya ve anlamaya kışkırtıcı nice konu başlığını görsel manada delillendirebilmek üzere, dönemin 'medyası' sayılabilecek olan plastik sanatlar mirasından gani gani beslenmiş. Bu minvalde Paris Louvre Müzesi başta olmak üzere, kitabın ismini kendi çerçevesine alan 100'ün üzerinde ilginç tuvalin röprodüksiyonunun, kitaptaki metinleri, metinlerin ise bu yapıtların zenginlikleri ve yorum kudretlerini müthiş biçimde katlamış olduğu görülüyor. Sırf plastik sanatlar ile kalsa iyi, kitabın konu kapsamına giren ilginç etnografik unsurlar ayrıca, Paris Dekoratif Sanatlar Müzesi veya Paris Halk Sanatları ve Gelenekleri Müzesi gibi kaynaklardan derlenmiş desen ve obje görselleriyle de okurların beğenisine sunulmuş durumda. Fuhuştan mastürbasyona, işkence aletlerinden bedenler arası dayanışmaya ve gayrı insani beden algısına uzanan zenginliğiyle Rönesans'tan Aydınlanma'ya, Bedenin Tarihi 1 kitabı, mayolu, bikinili, kurak ve küresel açıdan suyu iyice ısınmış dünyamızda, 2008 yazının en 'cool' kitabı olmaya kesinlikle aday desek, yeri.

Rönesans'tan Aydınlanma'ya, Bedenin Tarihi 1, Alain Corbin, Jean Jacques Courtine, Georges Vigarello, Çeviren: Saadet Özen, YKY, 406 s., 50 YTL.

Diğer Kitap Haberleri
'Futbolistas': Futbol ve Latin Amerika
Nedenselliğin kültürel tarihi
Kapak sanatı, kendine ait odalar
Test: Futbol ve edebiyat
Asmalımescit, House Cafe
Babaya isyan etmekle başlar her şey
Yaz, çocuk kitaplarıyla daha da güzel geçer!
Amerikalıların orta doğulu yazar ilgisi
Kurşuni bakışların altında
Kaos GL'de Ten ve Tutku
Prangaları bile eriten acılara direniş dizeleri
İhanetin kalpteki soğuk nefesi
Sürüye ait olmanın dayanılmaz hafifliği
Ciddiyet, tutarlılık, yaratıcılık
Kitap kapakları
Şişman Sindirella
Limuzinin karanlık camlarının ardında
James Joyce'un sonsuz günü: Bloomsday
Zadie Smith'in yazarlık 10 sırrı
Kitabımın kahramanının adı... Josef Stalin
Notting Hill'deki o büyüleyici kitapçı
Cinsellik erkeklerin ortak savaş alanı
Gerçekler acıtır
Dostluk'un Kitabı
En Kapsamlı Dama Kitabı
"Model Entelektüel" Türkiye'de gündemde
'Kötü filmlerin edebi faydaları!
Dikkat: Semenderlerin istilası başlıyor!
Feyyaz Kayacan’ın tek romanı Çocuktaki Bahçe
Yeraltından bir roman: Keş
Yaşama dair bir kitap
'Engellere Rağmen' ödül aldı
Limon ile Zeytin define avında
Yağmurdan Önce
Şiir Gözlü Çocuk
2010'un hafızasını sorgulayıcı iki kitap
Eski Sokak
Ayaan Hirsi Ali'den "Kafir"
99 Sayfada Boşanmış Ailelerde Çocuk
Üvercinka 50. Yılında…
Entelektüeller ve Eylem
Karanlıkta Kaybolanlar
Ben Bu Filmde Kadri Karahan’ı Oynuyorum
Büyük Yapıt
Teftişten Teftişe Anadolu
"Toplu Şiirler. " (1976-2005)
"Parola Zehir"
Yaz sıcağında Bella'nın Ölümü
Fantezi Edebiyatının Son Noktasındaki İfritler
Sitt Marie-Rose
Bir kısa film çek, Potemkin gibi olsun
Cyril Mango’nun Gözünden Bizans
Bu yaz en çok yapmak istediğimiz şey
Çağdaş bir engizisyon masalı
Ian McEwan'ın SIRRI NE?
Hiç sevinmeyin, çünkü Büyük Birader ölmedi
Edebiyat dünyamıza Kritik bir haber
Sen Türkiye'nin kim olduğunu biliyor musun ey okuyucum?
Demir Ökçe 100 yaşında
Bir okuyucu klasik kitap okursa...
Sanat kitaplarında yılın en iyileri
Bu Yaz Seni Okuyacağım
Ve Son Olarak Fantastik Meraklılarına...
Yepyeni Yayınevlerini Tanımak İsteyenlere...
Bu yazı yazarların evinde geçirin
Yüzyılın düşünürü 100 YAŞINDA
Erkek gölgesinde hayatlar
'Dindar bir aileden geliyorum'
Düşmanını tanı
'Yaşayan Edebiyat Anıtı The British Library'ye girdik'
Londra Edebiyat Festivali'nde bu sene yıldızlar geçidi yaşanıyor
Amy Winehouse Cambridge'e sızdı!
Benim adım Faulks, SEBASTIAN FAULKS...
Kitap dünyasını değiştiren 10 BÜYÜK OLAY
Şairin hayatı şiirine dahildir