18 Temmuz 2008
         

Demir Ökçe 100 yaşında

18 Haziran 2008

ABD'de faşizan bir yönetimin bütün özgürlüklerini aldığı halka zulmettiği karamsar bir geleceği anlatan Jack London romanı Demir Ökçe 100 yaşında. Kitap Türkiye'de de çok okunup tartışılmıştı.

Jack London'ın Demir Ökçe romanı 1912 ile 1932 yılları arasında ABD'yi yöneten ve 'demir ökçe' olarak adlandırılan oligarşik yönetimin sürükleyici bir anlatımı olarak pek çok okur buldu. George Orwell'ın 1984'üne esin kaynağı olduğu bilinen kitap buna karşın London'ın Vahşetin Çağrısı ve Beyaz Diş romanları kadar ünlü olmadı. Daha çok solcu çevrelerde benimsenen kitap, örneğin Leon Troçki'ye göre geleceği gören bir eserdi; Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Fransız romancı Anatole France da Troçki'nin hayranlığını paylaşıyordu. İlk başta adını 'Oligarşi' koymayı düşündüğü romanını yazarken Jack London çok meraklı olduğu sinema sanatını hiç aklından çıkarmadı, hikâyeyi bir epik film tadında görkemli bir genişlikte anlattı. Kaliforniya'da seçkin bir çevrede yetişen ve kitabın anlatıcısı da olan Avis Everhard, devrimci lider Ernest'a aşıktır, polisten kaçmak için kimliklerini değiştirir, sahte isimler kullanarak hayatta kalmaya çalışırlar. Oakland eyaletinde valilik seçimlerine katılan ve inançlı bir sosyalist olarak bilinen Jack London, Demir Ökçe'yi yazarken Karl Marx'ın Komünist Manifesto kitabından çok etkilenmiş, Sınıf Savaşları isimli 1905 tarihli kitabında Marx'ın edebiyatı üzerindeki etkisini anlatmıştı. Kitap henüz basılmadan arkadaşı Cloudesley Johns'a "bu kitap arkadaşlarımın sayısını arttırmayacak, bak görürsün," diyen London haklı çıkmıştı. 1908 yılında Macmillan yayınevi tarafından basılan kitap ancak Birinci Dünya Savaşı sırasında ilgi uyandırmaya başlamış, Troçki ve Rosa Luxemburg'un ilgisini de çok geç bir tarihte çekmişti. Vladimir Lenin kitaplarında ve konuşmalarında sık sık kullandığı "emek aristokrasisi" kavramını Demir Ökçe'den almıştı. Yine London'ın sosyalist görüşlerini dramatize ettiği Martin Eden'la birlikte Türkiye'de sol çevrelerde çok okunan Demir Ökçe hakkında 1968 kuşağına mensup yazarlar farklı fikirlere sahip. Örneğin bu kuşağın önde gelen isimlerinden Fahri Aral, Martin Eden gibi incelikli ve derin bir kitap yerine Demir Ökçe'nin sol çevrelerde tutulmasını entelektüel zayıflığımızın bir yansıması olarak görüyor. Gündüz Vassaf ise kitapla ilgili ilginç bir hikâye anlatıyor: "Yıllar önce Sovyetler Birliği'ne bir psikoloji kongresi vesilesiyle gittiğimde kimle konuşsam Demir Ökçe'yi ve yazarının hayatını neredeyse ezbere bildikleri Jack London hakkında bilmedikleri bir şey varsa öğrenebilmek için beni soru yağmuruna tuttu. Nedeni, Amerika'dan gelmiş olmamdı. O yıllarda ABD'de London unutulmamış da olsa, artık tanınan, bilinen bir yazar değildi. Bunun bir nedeni, tabii London'ın siyasi görüşüydü. Yazdığı, herhangi bir ideolojiye angaje olmayan 'çocuk kitabı' bile olsa, London ABD yayıncılarının kara listesinde yerini almıştı. Oysa çocukluğumda komünist avında ABD'den eksik kalmayan Türkiye'de Demir Ökçe benim ve akranlarımın kitapçılarda kolayca bulduğu, severek okuduğu bir kitaptı. Demir Ökçe, ideoloji uğruna, bir ülkenin kendi yazarı ve kitabını nasıl harcadığının, kendi kültürünü nasıl yoksullaştırdığının ibret verici bir örneği."
Demir Ökçe, Jack London, Çeviren: Osman Çakmakçı,

Diğer Kitap Haberleri
'Futbolistas': Futbol ve Latin Amerika
Nedenselliğin kültürel tarihi
Kapak sanatı, kendine ait odalar
Test: Futbol ve edebiyat
Asmalımescit, House Cafe
Babaya isyan etmekle başlar her şey
Yaz, çocuk kitaplarıyla daha da güzel geçer!
Amerikalıların orta doğulu yazar ilgisi
Kurşuni bakışların altında
Kaos GL'de Ten ve Tutku
Prangaları bile eriten acılara direniş dizeleri
İhanetin kalpteki soğuk nefesi
Sürüye ait olmanın dayanılmaz hafifliği
Ciddiyet, tutarlılık, yaratıcılık
Kitap kapakları
Şişman Sindirella
Limuzinin karanlık camlarının ardında
James Joyce'un sonsuz günü: Bloomsday
Zadie Smith'in yazarlık 10 sırrı
Kitabımın kahramanının adı... Josef Stalin
Notting Hill'deki o büyüleyici kitapçı
Cinsellik erkeklerin ortak savaş alanı
Gerçekler acıtır
Dostluk'un Kitabı
En Kapsamlı Dama Kitabı
"Model Entelektüel" Türkiye'de gündemde
'Kötü filmlerin edebi faydaları!
Dikkat: Semenderlerin istilası başlıyor!
Feyyaz Kayacan’ın tek romanı Çocuktaki Bahçe
Yeraltından bir roman: Keş
Yaşama dair bir kitap
'Engellere Rağmen' ödül aldı
Limon ile Zeytin define avında
Yağmurdan Önce
Şiir Gözlü Çocuk
2010'un hafızasını sorgulayıcı iki kitap
Eski Sokak
Ayaan Hirsi Ali'den "Kafir"
99 Sayfada Boşanmış Ailelerde Çocuk
Üvercinka 50. Yılında…
Entelektüeller ve Eylem
Karanlıkta Kaybolanlar
Ben Bu Filmde Kadri Karahan’ı Oynuyorum
Büyük Yapıt
Teftişten Teftişe Anadolu
"Toplu Şiirler. " (1976-2005)
"Parola Zehir"
Yaz sıcağında Bella'nın Ölümü
Fantezi Edebiyatının Son Noktasındaki İfritler
Sitt Marie-Rose
Bir kısa film çek, Potemkin gibi olsun
Cyril Mango’nun Gözünden Bizans
Bu yaz en çok yapmak istediğimiz şey
Çağdaş bir engizisyon masalı
Ian McEwan'ın SIRRI NE?
Hiç sevinmeyin, çünkü Büyük Birader ölmedi
Edebiyat dünyamıza Kritik bir haber
Sen Türkiye'nin kim olduğunu biliyor musun ey okuyucum?
Bir okuyucu klasik kitap okursa...
Sanat kitaplarında yılın en iyileri
Bu Yaz Seni Okuyacağım
Ve Son Olarak Fantastik Meraklılarına...
Yepyeni Yayınevlerini Tanımak İsteyenlere...
Bedenin insanlıkla ÜÇ CİLTLİK İMTİHANI
Bu yazı yazarların evinde geçirin
Yüzyılın düşünürü 100 YAŞINDA
Erkek gölgesinde hayatlar
'Dindar bir aileden geliyorum'
Düşmanını tanı
'Yaşayan Edebiyat Anıtı The British Library'ye girdik'
Londra Edebiyat Festivali'nde bu sene yıldızlar geçidi yaşanıyor
Amy Winehouse Cambridge'e sızdı!
Benim adım Faulks, SEBASTIAN FAULKS...
Kitap dünyasını değiştiren 10 BÜYÜK OLAY
Şairin hayatı şiirine dahildir